Στο Συμβούλιο της Επικρατείας δεν προβλέφθηκε εισαγγελική αρχή, και τούτο με τη σκέψη ότι το δημόσιο συμφέρον εκπροσωπείται στην ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας δίκη, αφού το Κράτος ή το νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου παρίσταται ως διάδικος σε αυτή. Εξάλλου, ο ν. 3713/1928 προέβλεψε θεσμό παραπλήσιο προς τον προβλεπόμενο στη Γαλλία θεσμό του Κυβερνητικού Επιτρόπου (6). Σύμφωνα με το άρθρο 39 του νόμου αυτού η εκδούσα την προσβαλλομένη πράξη διοικητική αρχή μπορούσε να αντιπροσωπευθεί με κάποιον από τους Παρέδρους του Συμβουλίου της Επικρατείας, τον οποίο όριζε κατ’ αίτηση αυτής ο Πρόεδρος του Συμβουλίου. Ο Πάρεδρος αυτός διατηρούσε πλήρη την ελευθερία της γνώμης του, την οποία υποστήριζε ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας, χωρίς να μετέχει στη σύνθεση του δικάζοντος Τμήματος. Η διάταξη αυτή έτυχε εφαρμογής και δη όταν δεν ήταν δυνατή η υπεράσπιση της προσβαλλομένης πράξεως με κάποιον Νομικό Σύμβουλο του Κράτους. Αργότερα, έπεσε σε αχρησία και καταργήθηκε με το ν.δ. 170/1973 (Α΄ 229) (7).

Η εκλογή και ο διορισμός των πρώτων Συμβούλων της Επικρατείας έγινε ευθέως από το Υπουργικό Συμβούλιο. Η επιλογή των προσώπων έγινε, κατά γενική αναγνώριση, με βάση απολύτως αντικειμενικά κριτήρια, από πρόσωπα τα οποία ανήκαν στον ακαδημαϊκό χώρο, καθώς και πρόσωπα που είχαν διακριθεί για τη γενικότερη εθνική δράση τους, κατά την άσκηση του δικαστικού ή δικηγορικού λειτουργήματος (8). Τα πρώτα μέλη του Συμβουλίου της Επικρατείας ήταν τα ακόλουθα: Κ. Ρακτιβάν (Πρόεδρος), Μ. Αγαθόνικος και Στ. Παπαφράγκος (Αντιπρόεδροι), Ν. Γιαμαλάκης, Σ. Παπαντωνάκης, Δ. Πίκουλας, Α. Φίλων, Θ. Αγγελόπουλος, Σ. Σεφεριάδης, Δ. Πολίτης, Π. Τριανταφυλλάκος, Χ. Οικονομόπουλος, Ν. Κολυβάς, Α. Γαζής και Φ. Παπαγεωργίου.

Όταν πλέον το Συμβούλιο της Επικρατείας συγκροτήθηκε σε Σώμα, προέβη στην πλήρωση των θέσεων του βοηθητικού προσωπικού, ήτοι στην πλήρωση των 10 θέσεων Παρέδρων και των 10 θέσεων Εισηγητών. Τους Παρέδρους επέλεξε το Συμβούλιο σύμφωνα με το νόμο χωρίς διαγωνισμό από πίνακα υποψηφίων, με την 4/28.2.1929 πράξη της Ολομελείας αυτού. Οι πρώτοι επιλεγέντες και διορισθέντες Πάρεδροι ήταν κατά τη σειρά επιλογής οι εξής: Σπ. Διβάρης, Εφέτης, Ν. Καμπάνης, Πρόεδρος Πρωτοδικών, Δ. Τσουπλακίδης, Πρόεδρος Πρωτοδικών, Γ. Καλογήρου, δικηγόρος, Σ. Σολιώτης, τμηματάρχης του Υπουργείου Δικαιοσύνης, Π. Μερτικόπουλος, τμηματάρχης του Υπουργείου Οικονομικών, Α. Ραγκούσης, δικηγόρος. Γ. Σπυρόπουλος, δικηγόρος, Χ. Μητρέλιας, δικηγόρος και Κ. Μηλιαρέσης, δικαστικός αντιπρόσωπος του Δημοσίου. Για την πλήρωση των δέκα θέσεων των Εισηγητών διεξήχθη διαγωνισμός, σύμφωνα με το νόμο, στον οποίο προσήλθαν εκατόν είκοσι περίπου υποψήφιοι, από τους οποίους πέτυχαν τελικώς και διορίστηκαν, κατά σειρά επιτυχίας, οι εξής: Μ. Στασινόπουλος, Γ. Παπαχατζής, Δ. Ψαρρός, Γ. Χαρμπούρης, Δ. Καρβελλάς, Ρ. Νικολαϊδης, Ν. Γρηγορίου, Αν. Μαρούδας, Δ. Μουρίκης και Γ.Δ. Σπυρόπουλος (9) - (10).

Σύμφωνα με το άρθρο 2 του π.δ/τος 18/1989 ο Πρόεδρος έχει τη γενική διεύθυνση των εργασιών του Συμβουλίου και το εκπροσωπεί στις σχέσεις του με τις δημόσιες αρχές. Ο Πρόεδρος προΐσταται της Ολομελείας. Κάθε Αντιπρόεδρος προΐσταται ενός από τα Τμήματα του Συμβουλίου. Ο Πρόεδρος μπορεί να προεδρεύει και σε οποιοδήποτε Τμήμα, κάτι το οποίο όμως δεν συμβαίνει στην πράξη. Ο Πρόεδρος και οι Σύμβουλοι έχουν αποφασιστική ψήφο. Οι Πάρεδροι ασκούν ιδίως έργα εισηγήσεως και μετέχουν στις συνεδριάσεις του Δικαστηρίου με ψήφο συμβουλευτική (14)-(15). Οι Εισηγητές βοηθούν τους Συμβούλους και τους Παρέδρους στην προπαρασκευή και διάγνωση των υποθέσεων (άρθρο 3 του π.δ/τος 18/1989).

Εξάλλου, λόγω της ραγδαίας αυξήσεως του φόρτου εργασίας, αυξήθηκε σταδιακά ο αριθμός των θέσεων δικαστών, με αποτέλεσμα να υπηρετούν σήμερα, εκτός από τον Πρόεδρο του Δικαστηρίου, 10 Αντιπρόεδροι, 50 Σύμβουλοι (εκ των οποίων 8 σε θέσεις προβλεπόμενες από το Σύνταγμα ότι καταλαμβάνονται από δικαστές των διοικητικών δικαστηρίων), 55 Πάρεδροι και 42 Εισηγητές (επί 50 οργανικών θέσεων ) (16).

Κατά το μεγαλύτερο διάστημα της λειτουργίας του Δικαστηρίου η εισαγωγή των δικαστών σε αυτό γινόταν είτε αποκλειστικά είτε κυρίως σε θέσεις Δοκίμων Εισηγητών (17), κατόπιν διαγωνισμού ενώπιον τριμελούς επιτροπής, που αποτελούνταν από Αντιπροέδρους και Συμβούλους της Επικρατείας. Ο διαγωνισμός προκηρυσσόταν με απόφαση του Υπουργού Δικαιοσύνης ύστερα από πρόταση του Προέδρου του Συμβουλίου της Επικρατείας. Σε αυτόν μπορούσαν να λάβουν μέρος και πτυχιούχοι Νομικής, οι οποίοι δεν είχαν δικηγορική προϋπηρεσία, εφόσον είχαν κάνει άσκηση στο Συμβούλιο με την επί ένα έτος παρακολούθηση των εργασιών του (18). Δυστυχώς, για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα δεν προκηρυσσόταν εγκαίρως ο εν λόγω διαγωνισμός, με αποτέλεσμα να μην πληρούνται οι οργανικές θέσεις στον εισαγωγικό βαθμό. Από τα πρόσφατα στατιστικά στοιχεία προκύπτει ότι κατά τα έτη 1990-1992 οι οργανικές θέσεις των Εισηγητών παρουσίαζαν κατά μέσο όρο πληρότητα σε ποσοστό 72,5%, κατά τα έτη 1993-1996 μόλις 44% και κατά τα έτη 1997-2002 77%(19).

Παράλληλα με το προπεριγραφέν σύστημα ίσχυε για μία μικρή περίοδο και ο ν. 1388/1983 (Α΄ 113), χαρακτηριστικό του οποίου ήταν η προσπάθεια ενιαίας αντιμετωπίσεως της Δημόσιας Διοικήσεως και όλων των Δικαστηρίων της διοικητικής δικαιοδοσίας. Ο νόμος αυτός προέβλεπε «ένα σύστημα εκπαιδευτικής επαγγελματικής παρέμβασης που στηρίζεται σε δύο διοικούσες αρχές: Ι. Την αρχή της μακροπρόθεσμης αλλαγής στη μόρφωση και στην επαγγελματική επάρκεια των στελεχών της Διοικητικής Δικαιοσύνης και της Δημόσιας Διοίκησης. ΙΙ. Την αρχή της άμεσης μορφωτικής και επαγγελματικής βελτίωσης σ’ όλο το χώρο της Δημόσιας Διοίκησης». Για την εκπλήρωση των αρχών αυτών προβλέφθηκε η σύσταση Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης, η οποία ήταν «σχολή καθαρά παραγωγική» και αποσκοπούσε «στη δημιουργία στελεχών για τη Διοικητική Δικαιοσύνη, τη Δημόσια Διοίκηση και τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης» (20).

Την τελευταία δεκαετία η εισαγωγή δικαστών στο Συμβούλιο της Επικρατείας στο βαθμό του Εισηγητή γίνεται πλέον, σύμφωνα με το ν. 2236/1994 (Α΄ 146), αποκλειστικά μέσω της Εθνικής Σχολής Δικαστών, η οποία εδρεύει στη Θεσσαλονίκη. Με το νόμο αυτό καταργήθηκε η επιλογή Εισηγητών του Συμβουλίου της Επικρατείας με ιδιαίτερο διαγωνισμό και επιχειρήθηκε η εφαρμογή ενιαίου τρόπου εισαγωγής υποψηφίων στο δικαστικό σώμα και η προπαρασκευή των δικαστικών λειτουργών για τα καθήκοντά τους, με μόνη διάκριση τη δικαιοδοσία του Δικαστηρίου, στο οποίο ενδιαφέρονται να υπηρετήσουν («κατεύθυνση» πολιτική ή διοικητική). Επιδίωξη του νομοθέτη ήταν «να αντιμετωπίσει αφενός το πρόβλημα της έλλειψης ειδικής προπαρασκευής των δικαστικών λειτουργών πριν από την έναρξη άσκησης του δικαιοδοτικού τους έργου και αφετέρου την ανάγκη διαρκούς επιμόρφωσης όσων ήδη υπηρετούν στο δικαστικό σώμα»(21). Σύμφωνα με τον ανωτέρω ν. 2236/1994, σκοπός της Σχολής είναι η επιλογή, η εκπαίδευση και η κατάρτιση των προοριζομένων να διορισθούν σε θέσεις δοκίμων δικαστικών λειτουργών του Συμβουλίου της Επικρατείας, του Ελεγκτικού Συνεδρίου, των πολιτικών και ποινικών δικαστηρίων και των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων, καθώς και η διαρκής επιμόρφωση των υπηρετούντων δικαστικών λειτουργών (άρθρο 1). Η εισαγωγή στη Σχολή γίνεται με διαγωνισμό, ο οποίος προκηρύσσεται κάθε έτος με απόφαση του Υπουργού Δικαιοσύνης (άρθρο 2). Η εκπαίδευση είναι θεωρητική και πρακτική. Κατά την πρακτική τους άσκηση οι εκπαιδευόμενοι επεξεργάζονται, υπό την καθοδήγηση δικαστή, υποθέσεις που αυτός τους αναθέτει, συντάσσουν προεισηγήσεις κ.λπ. (άρθρο 3). Μετά το τέλος της εκπαιδεύσεως, η επιλογή γίνεται με βάση τη σειρά εγγραφής των εκπαιδευομένων στον πίνακα επιτυχίας και σύμφωνα με τη δήλωση προτίμησής τους. Ο χρόνος εκπαιδεύσεως στη Σχολή θεωρείται ως χρόνος πραγματικής υπηρεσίας (άρθρο 4 παρ. 3).

Οι επιλεγόμενοι εισέρχονται στο Δικαστήριο με το βαθμό του Δόκιμου Εισηγητή, προάγονται δε σε Εισηγητή αφού διανύσουν ευδοκίμως δοκιμαστική περίοδο έξι μηνών (άρθρο 4 παρ.1 του ν. 2236/1994). Σε Πάρεδρο προάγεται κατ’ εκλογή Εισηγητής με πέντε έτη υπηρεσίας, στην οποία συνυπολογίζεται και η υπηρεσία του ως Δόκιμου Εισηγητή (άρθρο 62 παρ. 1 του ν. 1756/1988, Α΄ 35, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 30 του ν. 2721/1999, Α΄ 112). Σε Σύμβουλο της Επικρατείας προάγεται κατ’ απόλυτο εκλογή Πάρεδρος με πέντε έτη υπηρεσίας στο βαθμό του Παρέδρου. Σε Αντιπρόεδρο του Συμβουλίου της Επικρατείας προάγεται Σύμβουλος με τρία έτη υπηρεσίας στο βαθμό του Συμβούλου. Σε Πρόεδρο του Συμβουλίου της Επικρατείας προάγεται Αντιπρόεδρος ή Σύμβουλος που έχει τέσσερα τουλάχιστον έτη υπηρεσίας στο βαθμό του Συμβούλου (άρθρο 62 του ν. 1756/1988). Σύμφωνα με το άρθρο 90 του ισχύοντος Συντάγματος, οι προαγωγές στις θέσεις των Συμβούλων της Επικρατείας και των Παρέδρων ενεργούνται με προεδρικό διάταγμα που εκδίδεται ύστερα από απόφαση του Ανωτάτου Δικαστικού Συμβουλίου (το οποίο συγκροτείται με αυξημένη σύνθεση όταν πρόκειται για προαγωγή σε θέση Συμβούλου της Επικρατείας). Σύμφωνα με την ίδια διάταξη, οι προαγωγές στις θέσεις του Προέδρου και του Αντιπροέδρου του Συμβουλίου της Επικρατείας ενεργούνται με προεδρικό διάταγμα που εκδίδεται ύστερα από πρόταση του Υπουργικού Συμβουλίου, με επιλογή μεταξύ των μελών του Δικαστηρίου.

Έκτοτε η κατάσταση έχει αλλάξει ριζικά. Το 1958 διορίσθηκε Εισηγητής, κατόπιν διαγωνισμού, η Πηνελόπη Αθανασοπούλου, η πρώτη γυναίκα, η οποία σταδιοδρόμησε ως δικαστής στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Σήμερα υπηρετούν στο Συμβούλιο της Επικρατείας 20 γυναίκες στο βαθμό του Εισηγητή (έναντι 16 ανδρών), 35 γυναίκες στο βαθμό του Παρέδρου (έναντι 19 ανδρών) και 13 γυναίκες στο βαθμό του Συμβούλου (έναντι 36 ανδρών). Παρατηρείται δηλαδή ότι πλέον οι γυναίκες αποτελούν την πλειοψηφία στους βαθμούς του Εισηγητή και του Παρέδρου, ενώ επίσης υπάρχει επαρκής αντιπροσώπευση του γυναικείου φύλου και στο βαθμό του Συμβούλου. Τέλος, το 2004 προήχθη σε θέση Αντιπροέδρου η Αθανασία Τσαμπάση, η οποία είναι η πρώτη γυναίκα Αντιπρόεδρος σε Ανώτατο Δικαστήριο της Χώρας.